Koszówki (Psychidae) jest to rodzina przeważnie małych, niepozornych szaro lub brunatno ubarwionych motyli nocnych należących do grupy tzw. Macrolepidoptera. W Palearktyce znanych jest około 449 gatunków (Sauter i Hattenschwiller: 1991, 1999), zaś w Polsce stwierdzono dotychczas 41 gatunków (stan na koniec 2010r.), jednakże status taksonomiczny części z nich pozostaje nadal otwarty.

Gąsienice przez całe życie przebywają koszyczku, czyli uprzędzionym worku, który budują zaraz po wykluciu z jaja i który powiększają w miarę swojego wzrostu. W faunie krajowej wyjątkiem jest gatunek Apterona helicoidella (Vallot), którego gąsienice początkowo minują liście, a dopiero potem budują koszyczek. Gąsienica wystawia z koszyczka tylko głowę i nogi tułowiowe zaś pozostała część ciała przebywa schowana wewnątrz. W przypadku zaniepokojenia natychmiast cała chowa się do środka i zamyka otwór koszyczka. Rozmiary koszyczka, sposób budowy, materiał budulcowy są bardzo zróżnicowane. Najmniejsze mają długość kilka mm, a największe (egzotyczne) nawet do 30 cm. Z zewnątrz koszyczki są oblepione w charakterystyczny sposób najczęściej kawałkami łodyg czy liści roślin, patyczkami, ziarnami piasku, ziemią, drobnymi kamyczkami, czasem chitynowymi szczątkami owadów. Sposób budowy jest zwykle charakterystyczny dla gatunku, dzięki czemu możliwa jest identyfikacja, jednakże często rozróżnienie gatunków w obrębie rodzaju po budowie koszyczka nie należy do łatwych, lub jest niemożliwe.

Postacie doskonałe w zdecydowanej większości przypadków wykazują duży dymorfizm płciowy. Samce wszystkich gatunków są uskrzydlone, zaś samice bardzo często nie posiadają skrzydeł, a nawet nóg i czułków. W faunie krajowej samice tylko czterech gatunków mają w pełni rozwinięte skrzydła i są zdolne do lotu: Diplodoma laichartingella (Goeze), Narycia duplicella (Goeze), Narycia astrella (Herrich-Schäffer), oraz Melasina ciliaris (Ochsenheimer). Bezskrzydłe samice z normalnie rozwiniętymi nogami (plemiona Dahlicini, Taleporiini, Psychini) po wykluciu wychodzą na zewnątrz koszyczka i tam oczekują samca, tam też następuje kopulacja, a po zapłodnieniu składają jaja do wnętrza koszyczka. Samice z uwstecznionymi skrzydłami i nogami po wyjściu z poczwarki pozostają w koszyczku i samiec w celu zapłodnienia musi wsunąć swój odwłok, który często może się może nawet dwukrotnie i więcej wydłużać, do środka koszyczka. Po kopulacji jaja są wówczas składane do egzuwium poczwarki, a samica po ich złożeniu wypada z koszyczka i umiera, lub pozostaje nadal wewnątrz stanowiąc swym martwym ciałem swoisty korek zatykający otwór koszyczka, ochraniając jaja. Jednakże część bezskrzydłych i beznogich samic nawet nie opuszcza egzuwium. Poczwarka pęka - o wykluciu samicy świadczy jedynie pęknięcie osłonki poczwarki na głowie - a samiec po wsunięciu odwłoka do koszyczka musi przebić się przez ściankę poczwarki (np. Sterrhopterix fusca). Jaja składane są do egzuwium, w którym notabene samica nadal przebywa. W faunie krajowej jest także kilka gatunków występujących w formach partenogenetycznych. Są to Dahlica triquetrella (Hübner) - w Polsce wyłącznie w formie tetraploidalnej partenogenetycznej, Dahlica lichenella (Linnaeus), Apterona helicoidella (Vallot), oraz Reisseronia gertrudae (Sieder). W ich przypadku samica po wykluciu od razu przystępuje do składania jaj. Czas życia imago trwa od kilku godzin do kilkunastu dni. Regułą jest dłuższy czas życia samic niż samców; można podać za przykład samce Megalophanes viciella (Dennis & Schiffermüller), które wyklute w nocy w warunkach hodowlanych, rano były już martwe. Także pora wylotu postaci doskonałych z poczwarki jest często charakterystyczna dla gatunku. Część gatunków latających w nocy przylatuje do światła lamp, jak np. samce Sterrhopterix fusca, czy Bijugis bombycella.

Oznaczanie Psychidae należy do czynności często bardzo trudnych ze względu na znaczne podobieństwo postaci doskonałych jak również koszyczków gąsienic. W faunie krajowej w przypadku niektórych rodzajów charakterystyczne jest, że gąsienice tego samego rodzaju budują podobne koszyczki jest to szczególnie widoczne w przypadku rodzajów: Dahlica, Siederia, Epichnopterix, Sterrhopterix, czy Megalophanes. Dodatkowo gąsienice Dahlica i Siederia budują bardzo podobne koszyczki co sprawia, że określenie nawet rodzaju jest bardzo trudne i trzeba w tym wypadku brać pod uwagę szereg cech morfologicznych imagines. W przypadku samców wykorzystuje się między innymi indeks genitalny (zdjęcie poniżej z prawej) czyli współczynnik długości aedeagusa do długości walw (opracowany przez Sautera, 1956), kształt łusek krawędziowych skrzydeł przednich (zdjęcie poniżej z lewej), użyłkowanie skrzydeł, obecność, lub brak epifizy na przednich nogach (zdjęcie poniżej z lewej) i in. W przypadku oznaczania samic szczególnie brane pod uwagę są forma płytki głowowo piersiowej (zdjęcie poniżej z lewej), oraz ułożenie i kształt kolców na grzbietowej stronie poczwarki. Jednakże czasem identyfikacja gatunku jest możliwa od razu na pierwszy rzut oka po budowie koszyczka, można tu podać za przykład wspomniany wcześniej gatunek Apterona helicoidella, którego koszyczki są zwinięte w kształcie muszli ślimaka, lub Bacotia claustrella (Bruand), którego gąsienice trzymają koszyczek zawsze pod kątem prostym do podłoża tak więc na pionowym pniu koszyczek sterczy poziomo.

Tekst opublikowany został przeze mnie również na stronach encyklopedii internetowej pod hasłem "Psychidae" http://pl.wikipedia.org

Na terenie Polski południowo-wschodniej objętej obszarem badań, stwierdziłem na podstawie swoich badań w latach 1996 do chwili obecnej, występowanie 21 gatunków Psychidae co stanowi ponad 50% dotąd wykazanych z całego kraju. Trzy gatunki są nowe dla fauny Polski: Dahlica charlottae oraz dwa bliżej nieoznaczone: Dahlica sp., oraz Rebelia sp.
Jak dotąd z obszaru z Polski południowo-wschodniej, w granicach obecnego województwa podkarpackiego, wykazano 14 gat. (MARCINIAK 2000), dla porównania w Puszczy Białowieskiej stwierdzono 12 gat. (BUSZKO i in. 1996), w okolicach Krakowa - 8 gat. (RAZOWSKI, PALIK 1969), w Bieszczadach i na Pogórzu Przemyskim - 7 gat. (BIELEWICZ 1973), na Wyżynie Łódzkiej - 13 gat. (ŚLIWIŃSKI 1995). Lista gatunków poniżej.

Opublikowana została lista 19 gatunków (z pominięciem nieoznaczonych gatunków Dahlica sp. i Rebelia sp.) - Mazur K., 2009: Koszówki (Lepidoptera: Psychidae) południowo-wschodniej Polski. Acta Ent. Siles. 17: 35-39.

Based on my studies in the south-eastern part of Poland carried out from 1996 till present, 21 Psychidae-species were found, what is more than half of all species ever recorded in Poland. Three of them are new to the Polish fauna: Dahlica charlottae, Dahlica sp. i Rebelia sp.
Previously from this region 14 species were described (MARCINIAK 2000). Comparing with other parts of Poland - in Bialowieska Forest were found 12 species (BUSZKO et al. 1996), nearby Cracow - 8 species (RAZOWSKI, PALIK 1969), in Bieszczady Mts & Przemysl Highland - 7 species (BIELEWICZ 1973), in Lodz Upland - 13 species (ŚLIWIŃSKI 1995). The list of species below.

Published checklist of 19 species (excl. Dahlica sp. & Rebelia sp.):
Mazur K., 2009: Koszówki (Lepidoptera: Psychidae) południowo-wschodniej Polski. Acta Ent. Siles. 17: 35-39.

      1. Diplodoma laichartingella (GOEZE, 1783)
      2. Narycia duplicella (GOEZE, 1783)
      3. Dahlica charlottae (MEIER, 1957) *
      4. Dahlica sp. (unrecognized) *
      5. Dahlica triquetrella (HÜBNER, 1813)
      6. Dahlica lichenella (LINNAEUS, 1761)
      7. Siederia pineti (ZELLER, 1852)
      8. Taleporia tubulosa (RETZIUS, 1783)
      9. Bacotia claustrella (BRUAND, 1845)
      10. Proutia betulina (ZELLER, 1839)
      11. Psyche casta (PALLAS, 1767)
      12. Psyche crassiorella (BRUAND, 1851)
      13. Bijugis bombycella (DENIS & SCHIFFERMÜLLER, 1775)
      14. Rebelia sapho (MILLIERE, 1964-1968)
      15. Rebelia sp. *
      16. Epichnopterix plumella (DENIS & SCHIFFERMÜLLER, 1775)
      17. Acathopsyche atra (LINNAEUS, 1767)
      18. Canephora unicolor (HUFNAGEL, 1766)
      19. Megalophanes viciella (DENIS & SCHIFFERMÜLLER, 1775)
      20. Sterrhopterix fusca (HAWORTH, 1809)
      21. Apterona helicoidella (VALLOT, 1827)

* - new species to the polish fauna

Mazur, 2009 - Koszówki (Lepidoptera: Psychidae) południowo-wschodniej Polski. Acta Ent. Siles. 17:35-39
     STRESZCZENIE: Na podstawie obserwacji prowadzonych w latach 1996-2009 w południowo wschodniej części Polski zostało znalezionych 19 gatunków Psychidae, co stanowi około 49% wszystkich dotąd wykazanych z Polski. Przedstawiono wykaz gatunków z krótkim opisem na temat biologii i preferencji środowiskowych.

Mazur, 2010 - Dahlica charlottae (Meier, 1957) - nowy dla fauny Polski gatunek koszówki (Lepidoptera: Psychidae). Acta Ent. Siles. 18:65-66
     STRESZCZENIE: Opisane zostało nowe znalezisko Dahlica charlottae (Meier, 1957), jako nowego gatunku dla obszaru Polski. Przedstawiono krótki opis i dane ekologiczne.

Mazur, 2010 - Przyczynek do znajomości koszówek Polski. (Lepidoptera, Psychidae). Część 1. Uwagi na temat hodowli i cyklu życiowego Acanthopsyche atra (Linnaeus, 1767). Acta Ent. Siles. 18:67-70
     STRESZCZENIE: Przedstawiony został cykl rozwojowy Acanthopsyche atra (Linnaeus, 1767) na podstawie materiału zebranego z dwóch odrębnych stanowisk w Bieszczadach w południowo wschodniej części Polski. Gąsienice hodowane były od początku na najmłodszych listkach wierzby, bez domniemanej rośliny - borówki. Część gąsienic dorosła tego samego roku, po przezimowaniu wydając motyle, a pozostałe potrzebowały drugiego roku do płenego rozwoju. Opisano szczegółowo proces budowania koszyczków gąsienic.

Mazur, 2009 - Bagworm moths (Lepidoptera: Psychidae) of the south-eastern part of Poland. Acta Ent. Siles. 17:35-39
     ABSTRACT: Based on author's inventory carried out in 1996-2009, in the south-eastern part of Poland 19 Psychidae species were found, what makes about 49% of all species ever recorded in Poland. The list of species is given, as well as short description of biology and habitat preferences.

Mazur, 2010 - Dahlica charlottae (Meier, 1957) a new species of bagworm moth (Lepidoptera: Psychidae) to the Polish fauna. Acta Ent. Siles. 18:65-66
     ABSTRACT: New found of Dahlica charlottae (Meier, 1957) is described, as a new species to the Polish fauna. Brief description and few ecological notes are provided.

Mazur, 2010 - A contribution to the knowledge of Polish bagworm moths (Lepidoptera: Psychidae). Part I. Remarks on the breeding and life history of Acanthopsyche atra (Linnaeus, 1767). Acta Ent. Siles. 18:67-70
     ABSTRACT: A report on breeding results and behavior of Acanthopsyche atra (Linnaeus, 1767) is given. Breeding material was collected from two different localities in Bieszczady Mts., SE part of Poland. In the field host plants were not stated, but blueberry was presumed. In captivity willow as source of food was provided and the youngest leaves were preferred. Some larvae were full grown in autumn, but the majority overwintered in younger instars and continued feeding over the next season. Construction process of larval cases was described in detail.

   Naryciini TUTT, 1900
      Diplodoma Zeller, 1852
           laichartingella (GOEZE, 1783)
      Narycia Stephens, 1836
           duplicella (GOEZE, 1783)
           astrella (HERRICH-SCHAFFER, 1851)

   Dahlicini ENDERLEIN, 1936
      Eosolenobia Filipjev, 1924
           manni (ZELLER, 1852)
      Praesolenobia Sieder, 1954
           clathrella (FISCHER von ROSLERSTAMM, 1837)
      Dahlica Enderlein, 1912
           triquetrella (HUBNER, 1813) f.parth.
           lichenella (LINNAEUS, 1761) f.parth.
           charlottae (Meier, 1957) *1
           unrecognized Dahlica sp. *2
           wockei (HEINEMANN, 1870)
      Siederia Meier, 1953
           pineti (ZELLER, 1852)
           listerella (LINNAEUS, 1758)  


   Taleporiini HERRICH-SCHAFFER, 1857
      Taleporia Hübner, 1825
           politella (OCHSENHEIMER, 1816)
           tubulosa (RETZIUS, 1783)


   Typhoniini LEDERER, 1853
      Typhonia Boisduval, 1834
           ciliaris (OCHSENHEIMER, 1810)

   Psychini BOISDUVAL, 1840
      Bacotia Tutt, 1899
           claustrella (BRUAND, 1845)
      Proutia Tutt, 1899
           betulina (ZELLER, 1839)
      Psyche Schrank, 1801
           casta (PALLAS, 1767)
           crassiorella (BRUAND, 1851)

   Epichnopterigini TUTT, 1900
      Bijugis Heylaerts, 1879
           bombycella (DENIS et SCHIFFERMULLER, 1775)
           pectinella (DENIS et SCHIFFERMULLER, 1775)
      Reisseronia Sieder, 1956
           gertrudae SIEDER, 1962 *3
      Rebelia Heylaerts, 1900
           sapho (MILLIERE, 1864-1868)
           herrichiella STRAND, 1912
           unrecognized Rebelia sp. *2
           bavarica WERHLI, 1926 *4
      Psychidea Rambur, 1866
           nudella (OCHSENHEIMER, 1810)
      Epichnopterix Hübner, 1816
           plumella (DENIS & SCHIFFERMÜLLER, 1775)
           ardua MANN, 1867
           sieboldi (REUTTI, 1853)
           heringi HEINEMANN, 1859


   Acanthopsychini TUTT, 1900
      Acathopsyche Heylaerts, 1881
           atra (LINNAEUS, 1767)
      Canephora Hübner, 1822
           unicolor (HUFNAGEL, 1766)
      Pachythelia Westwood, 1848
           villosella (OCHSENHEIMER, 1810)

   Oreopsychini TUTT, 1900
      Ptilocephala Rambur, 1866
           muscella (DENIS et SCHIFFERMULLER, 1775)
           plumifera (OCHSENHEIMER, 1810)

   Phalacropterigini TUTT, 1900
      Megalophanes Heylaerts, 1881
           viciella (DENIS et SCHIFFERMULLER, 1775)
           stetinensis (HERING, 1846)
      Phalacropterix Hübner, 1816
           graslinella (BOISDUVAL, 1852)
      Sterrhopterix Hübner, 1816
           fusca (HAWORTH, 1809)
           standfussi (WOCKE, 1851)

   Apteronini TUTT, 1900
      Apterona Milliere, 1857
           helicoidella (VALLOT, 1827) f.parth.

*1 - gatunek nowy dla fauny Polski: Mazur 2010 - Dahlica charlottae (Meier, 1957) - nowy dla fauny Polski gatunek koszówki (Lepidoptera: Psychidae). Acta Ent. Siles. 18:73-74.
*2 - gatunek nowy dla fauny Polski, nieoznaczony, nieopublikowany, okazy znajdują się w moim zbiorze.
*3 - gatunek nowy dla fauny Polski: Larysz 2007 - Reisseronia gertrudae SIEDER, 1962 - nowy dla fauny Polski gatunek koszówki (Lepidoptera: Psychidae). Acta Ent. Siles. 14-15.
*4 - Buszko, Nowacki 2000 - The Lepidoptera of Poland. A Distributional Checklist. Polish entomol. Monogr. 1:1-178.

*1 - species new to the polish fauna: Mazur, 2010 - Dahlica charlottae (Meier, 1957) a new species of bagworm moth (Lepidoptera: Psychidae) to the Polish fauna. Acta Ent. Siles. 18:73-74
*2 - species new to the polish fauna, undetermined, unpublished, specimens there are in my collection
*3 - gatunek nowy dla fauny Polski: Larysz 2007 - Reisseronia gertrudae SIEDER, 1962 - a new species of bagworm moth (Lepidoptera: Psychidae) to the Polish fauna. Acta Ent. Siles. 14-15.
*4 - Buszko, Nowacki 2000 - The Lepidoptera of Poland. A Distributional Checklist. Polish entomol. Monogr. 1:1-178.

Luffia lapidella występuje na Wyspach Brytyjskich w dwóch formach: biseksualnej f.lapidella (Goeze, 1783) i partenogenetycznej f.ferchaultella (Stephens, 1850). Niektórzy autorzy nadają obu formom status osobnych gatunków.
Przebywając w dniach 28.07 - 5.08.2009 na południowym wybrzeżu Anglii w mieście Portsmouth (UTM XB32) znalazłem przypadkowo koszyczki formy ferchaultella przyczepione na murowanym ogrodzeniu jednego z domów w środku miasta przy ulicy. Koszyczki występowały tam w ilości około 200 sztuk, lecz poźniej także zostały stwierdzone na wielu innych murach wzdłuż ulic miasta, często skupione w grupy po kilkanaście obok siebie. Wiele koszyczków było już pustych, w innych znajdowały się jaja. Setki gąsienic już wykluło się z jaj i poruszały się po murach w swoich świeżo wybudowanych, maleńkich koszyczkach, wskazując na skończony kilka tygodni wcześniej czas pojawu imago. Jednakże w 17 koszyczkach znajdowały się także dorosłe gąsienice, lecz okazały się wszystkie spasożytowane.

A Luffia lapidella can be found on British Issles as biseksual form f.lapidella (Goeze, 1783) and parthenogenetic form ferchaultella (Stephens, 1850). Some authors treat both forms as different species.
During my visit in Portsmouth in the south of England (UTM XB32) from 28.07 till 5.08.2009 I've found many bagworm cases of ferchaultella form, which were hung on wall-fence of house near one of side street. There were about 200 larval cases here, but later were found another cases on similar wall-fences near following streets. Often, cases were concentrated in groups. Most of them were empty as larvas hatched from the eggs and left mother's cases, hundreds new born caterpillars were around, as apperance period of adult moth has finished few weeks ago. However 17 bags contained full grown caterpillar, but all gave parasite insted of moth.